ZPKM - Historia w skrócie

 

Powstanie Związku Polskich Kawalerów Maltańskich było naturalną konsekwencją jednoczenia odrodzonej po I wojnie światowej Polski w jeden organizm, oraz zaznaczającej się od połowy XIX w. w łonie Zakonu Maltańskiego tendencji odśrodkowej, tzn. zakładania maltańskich związków narodowych.

Inicjatorem zebrania polskich kawalerów maltańskich w jednej organizacji był ziemianin wielkopolski Alfred Chłapowski, który w 1920 r. zorganizował spotkanie polskich „maltańczyków” ze Związku Śląskiego, istniejącego od 1867 r. Prezydentem nowo założonego związku narodowego wybrano wtedy Ferdynanda ks. Radziwiłła (Chłapowski został wiceprezydentem), ale do zatwierdzenia Związku w r. 1927 przez władze Zakonu doprowadził dopiero jego następny prezydent (Radziwiłł zmarł rok wcześniej), energiczny ziemianin wielkopolski Bogdan hr. Hutten-Czapski.

Do przedwojennego Związku przyjęto kilkadziesiąt osób, głównie ze sfer ziemiańskich i dyplomatycznych. Honorowymi członkami Zakonu zostali wtedy m.in. marszałek Piłsudski, prezydent Mościcki i kardynał Hlond.

Jedynym dziełem charytatywnym przedwojennego Związku było prowadzenie szpitalika w Rychtalu k. Kępna; próba przejęcia dużego szpitala w Rybniku powiodła się tylko częściowo, ponieważ Związek otrzymał go w zarząd. Piękną kartę w swojej historii organizacja zapisała w czasie II wojny światowej, prowadząc tzw. Szpital Maltański w Warszawie (dwu-częściowy artykuł na ten temat w Biuletynach: Nr.10, s.8; Nr.11, s.8). Po rezygnacji z prezydentury następcy hr. Hutten-Czapskiego, Alfreda Chłapowskiego, kierował nią wtedy p.o. prezydenta Janusz ks. Radziwiłł, syn Ferdynanda, senator RP.

W wyniku wojny Związek utracił 1/3 swojego stanu (np. w szpitalu niemieckim zmarł zmaltretowany Alfred Chłapowski) i uległ rozproszeniu na 14 różnych krajów, a po wojnie jego działalność w kraju została całkowicie sparaliżowana przez władze komunistyczne. Związek odtworzyli na obczyźnie znajdujący się tam jego członkowie z wiceprezydentem Olgierdem ks. Czartoryskim na czele; prezydentem w r. 1948 został zamieszkały w Rzymie przybrany syn hr. Bogdana, Emeryk hr. Hutten Czapski, który przez wiele lat powojennych kierował organizacją równie energicznie jak ojciec. Kontakty z „Maltą” w kraju, (której „Malta” emigracyjna pomagała paczkami) zaczęły się zacieśniać dopiero w latach 60-tych, ale powrót Związku z wychodźstwa był możliwy dopiero w r. 1990, a przypieczętował go wybór na prezydenta w 1997 r. Juliusza hr. Ostrowskiego z Krakowa.

(dr Tadeusz W. Lange)

 

Więcej o historii ZPKM można przeczytać w wielu Biuletynach: Nr.1, s.4; Nr.7, s.12; Nr.11, s.3; Nr.12, s.4; Nr.13, s.12; Nr.15, s.17; Nr.17, s.5; Nr.20a; Nr.21, s.12